Viser arkivet for februar, 2012

Eit ekte vekstsenter

Sist veke kom tala frå Statistisk sentralbyrå som stadfestar det alle som reiser gjennom Sogndal ser med eigne auge regionsenteret er eit ekte vekstsenter. Eit stort vektsenter, faktisk. I fjor auka folketalet i Sogndal mykje meir enn nokon annan stad i Sogn og Fjordane.

I dag ser Sogn Avis nærare på den store byggjeaktiviteten, som går føre seg i regionsenteret no. Denne må vera større og meir omfattande enn noko anna utbygging i Sogn gong før, truleg i heile fylket. Det er snakk om fire store byggjeprosjekt på ein gong. Samla prosjektkostnader nærmar seg milliarden.

Svære heisekranar både på Slakteritomten, på Foss og ved Sogningen Storsenter er synlege prov på at utviklinga i bygdebyen er stor. I tillegg er endå ei blokk på Ulvahaugen under oppføring, og bustadbygginga på Gurvin er formidabel.

Snart kjem også bygging av den nye Loftesnesbrua i gang og som ein i denne samanheng liten, men viktig parentes vonar me at arbeidet med Fjordstien også kjem i gang i løpet av året.

Sogndal kommune hadde altså den desidert største folketalsveksten i Sogn og Fjordane i fjor. Ein auke på 188 personar til 7.348 er ein vekst på nesten 100 fleire enn i fylket sin mest folkerike kommune, Førde. Men også Førde og dei andre store kommunane i fylket veks. Og fleire av nabokommunane til Sogndal, som Leikanger og Luster hadde vekst i folketalet i fjor. Dette er gledeleg.

I tillegg til folketalsveksten i Sogndal er det sjølvsagt positivt å registrera at folketalet i Sogn og Fjordane auka med 459 i 2011.

men Det er grunn til litt uro på sørsida av fjorden i Sogn, med eit gledeleg unntak frå Aurland, som fekk 23 nye innbyggjarar i fjor. Både i Vik, Lærdal, Balestrand, Årdal og ikkje minst Høyanger, gjekk folketalet ned.

Folketalet i Sogndal har gått rett veg i fleire år no, men veksten har kome seint, og regionsenteret i Sogn har sakka etter samanliknbare bygdebyar. Men i fjor voks Sogndal meir enn gjennomsnittet og det er det verdt å merka seg.

Denne veksten har med fleire ting å gjera, men først og fremst trur me at det handlar om at det blir utvikla nye og spanande arbeidsplassar og at bustadbygginga har skote skikkeleg fart dei siste åra. Denne veksten dreg dei næraste kommunane med, og spørsmålet no er om den vidare veksten blir så kraftig at den blir merkbar også for dei andre kommunane. Byggjeaktiviteten som no går føre seg peikar i den retning.

Eldre, sjuke og omsorg

Kommunalminister Liv Signe Navarsete har vore på studietur til Danmark for å læra om Fredericia-modellen. Det er danskane sin suksessmodell for ei ny og moderne eldreomsorg. Etter at kommunen Fredericia starta opp dette prosjektet i 2008, har nær alle andre danske kommunar følgt etter.

Bakgrunnen for prosjektet var ein altfor stor utgiftsvekst grunna eit veksande tal eldre og dermed også mangel på arbeidskraft i omsorgssektoren. Eit hovudmål med den danske modellen er å setja eldre i stand til å bu heime lenger, å bli sjølvhjelpne rett og slett. Sjølv skrøpelege 90-åringar trenar no på å klara seg best mogeleg på eiga hand i Danmark.

Liv Signe Navarsete meiner at Noreg ikkje er i stand til å handtera den komande eldrebølgja utan drastiske tiltak. I praksis seier ho at me bør følgja etter danskane. Eldre nordmenn må rett og slett øvast opp til å klara seg sjølve lenger. Dei må trena meir. Til Aftenposten har Navarsete sagt at Velferdsstaten har virka passiviserande på mange eldre.

Det kan ikkje vera særleg tvil om at den danske modellen kan ha mykje for seg for dei som er friske.

Men Det har kome fleire innvendingar mot å innføra ein modell som dette. Først og fremst er frykta at dette vil råka sjuke eldre. Det er ein reell fare for at dei sjuke vil merka det dersom fokus og ressursar skal aukast for å gjera dei friske sprekare.

Det er nemleg ikkje alle som kan gjera noko med at dei er sjuke. Eller førebyggja eller trena. I Sogn Avis i går fortalde systrene Randi Marie Tandle og Frida Kyllingstad ein sterk og gripande historie om far sin. Han var utsett for ei alvorleg ulukke for snart eitt år sidan, og er i dag heilt pleietrengjande, berre 62 år gamal. Etter mykje att og fram har han fått eit mykje betre liv etter at han vart flytta til Gaupne Omsorgssenter, som ligg ein fem minuttars trilletur med rullestolen unna heimen.

No kan samhandlingsreformen tvinga 62-åringen til å bli flytta til eit anna omsorgssenter langt unna, for at kommunen skal tilfredstilla krava i reforma. Livskvaliteten vil bli kraftig forringa.

Fredricia-modell eller ikkje, til sjuande og siste handlar det om å sjå enkeltindividet sine behov og mulegheiter. Greitt nok at mange eldre kan trena seg friskare, men samstundes må me makta å gjera det best mogeleg for dei som ikkje kan det. Når det gjeld far til søstrene Tandle må han sjølvsagt få bli der han er no samhandlingsreform, Fredricia-modell eller kva det no blir kalla.

Kampen for soknepresten

Handlekraftige damer i Årdal har sett i gang ein underskriftsaksjon for å få sokneprest Carsten Wind Hansen attende i stillinga. Den danske presten har vore sjukmeld sidan i fjor sommar. Damene gjekk først ut med ei støtteerklæring, fordi mange hevda det er ei gruppering i kyrkja som vil pressa presten ut for godt.

Sogn Avis skreiv om denne saka første gong laurdag 28. januar. Årsaka til at mange årdøler er forarga, er eit nesten tre sider langt brev som vart sendt til Årdal kyrkjelege fellesråd i fjor. Dette brevet skal innehalde ei rekkje klagepunkt mot soknepresten i Nedre Årdal Sokn, Carsten Wind Hansen, som vart innsett i stillinga i januar i fjor.

Mange trur at forklaringa på den langvarige sjukmeldinga startar her.

Då damene ikkje fekk noko svar frå dei ansvarlege i kyrkja på kvifor den danske presten er uynskt i bygda, starta dei underskriftsaksjonen. Dei hevdar at dei har fått overveldande respons sidan dei la ut underskriftslistene i dei fleste kioskar og butikkar sist fredag. Listene blir liggjande ute til førstkomande måndag. Då skal aksjonistane vurdera kva neste steg blir.

Carsten Wind Hansen blir av fleire karakterisert som ein god og folkeleg prest. Damene gir seg ikkje, og forlanger eit klart svar på kvifor han ikkje får halda fram i jobben.

Dette svaret kan ingen gje dei i alle fall ikkje førebels. Både prost Bård Haukedal og leiar i Årdal kyrkjelege fellesråd, Oddbjørn Einan viser til at dette er ei personalsak og at dei har teieplikt.

Det er greitt nok, men samstundes bør leiinga i kyrkja ta det store folkelege engasjementet for soknepresten på alvor. Årdal er eitt av dei lokalsamfunna i regionen med størst takhøgd, størst rom for det folkelege og det ekte. Dersom Wind Hansen si sjukmelding skuldast at dei mørkare, meir fundamentalistiske kristne kreftene har vunne fram med sitt syn, er det grunn til å slå alarm med tanke på framtida for ei levande folkekyrkje som folk flest vil engasjera seg i.

Aksjonen for den folkelege, danske soknepresten kjem paradoksalt nok, i ein periode der dei to sokna i Årdal paradoksalt nok har stor prestemangel. På grunn av fleire sjukmeldingar står 120 prosent stilling som prest ledig.

Frå utsida verkar dette som ei forholdsvis grei sak å ordna opp i men meir enn noko bør, i første omgang, Årdal kyrkjelege fellesråd ta det store folkelege engasjementet i denne saka på alvor.